KURBAN İBADETİ ve FIKHI

1. Kurbanın Mahiyeti

Hanefî kaynaklarına göre kurban:
Allah’a yaklaşmak (تقرب) amacıyla belirli vakitte belirli hayvanı kesmektir.

• el-Hidâye: “Kurbanın amacı Allah Teâlâ’ya yakınlıktır. Et için değildir.” (el-Hidâye, 4/71)
• el-Mebsût: “Kurban, yalnızca Allah’a yakınlaşmak için kesilir.” (el-Mebsût, Serahsî, 12/8)
• Delil: Kur’an’da, “Ne etleri Allah’a ulaşır ne de kanları; Allah’a ulaşacak olan sizin takvânızdır.” (Hac, 22/37)

 2. Kurbanlık Hayvanın Nitelikleri

a) Kurban edilecek hayvan türleri:

• Sadece koyun, keçi, sığır, manda ve deve geçerlidir.
  • Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: “Kurban ancak bu beş tür hayvandan olur.” (Bedâiʿ, 5/68)

b) Yaş şartı:

• Deve: 5 yaş
• Sığır, manda: 2 yaş
• Koyun, keçi: 1 yaş
  • Fetâvâ-yi Hindiyye: “Bu hayvanlar yaşını doldurmadıkça kurban edilmez. Ancak altı aylık koyun bir yaşlı gibi iri olursa caizdir.” (Fetâvâ-yi Hindiyye, 5/291)

c) Hisse ortaklığı:

• Büyükbaş hayvanda (sığır, deve) en fazla 7 ortak.
  • el-Hidâye: “Her ortağın hissesi tam ve niyeti Allah rızası olmalıdır.” (el-Hidâye, 4/75)

d) Kusurlu hayvanlar:

• Kesime engel olan kusurlar:
  Kör, sakat, aşırı zayıf hayvan kurban olmaz.
  • el-Mebsût: “Kesim maksadını ortadan kaldıran kusurlar, kurbanı geçersiz kılar.” (el-Mebsût, 12/9)
• Hafif kusurlar:
  (boynuz kırığı, kulağı delik vs.) kurbana engel değildir.
  • Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: “Küçük kusurlar kurbanı geçersiz kılmaz.” (Bedâiʿ, 5/69)
• Kısırlaştırılmış hayvanlar: Kurban edilebilir.
  • Fetâvâ-yi Hindiyye: “İğdiş edilmiş hayvan kurban edilir.” (Fetâvâ-yi Hindiyye, 5/292)

3. Kurban Keserken Dikkat Edilecek Hususlar

• Hayvana eziyet etmeme emri:
  • el-Hidâye: “Kesim öncesi hayvana eziyet etmek haramdır.” (el-Hidâye, 4/73)
• Hayvan birbirini görmemeli:
  • Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: “Hayvanın diğer kesim sahnelerine maruz bırakılması mekruhtur.” (Bedâiʿ, 5/72)

Bıçağın bilemesi hayvanın önünde yapılmamalı.

• Besmele şartı:
  • el-Mebsût: “Besmelesiz kasden kesim caiz değildir.” (el-Mebsût, 12/14)
• Kanın akıtılması şarttır: Yemek ve nefes borusu ile iki atardamardan en az biri kesilmelidir.
  • el-Hidâye: “Bu dört damardan üçü kesilirse hayvan helal olur.” (el-Hidâye, 4/74)
• Omurilik koparmak mekruhtur:
  • Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: “Can çıkmadan omuriliğin koparılması mekruhtur.” (Bedâiʿ, 5/73)

4. Vekâletle Kurban Organizasyonu

• Vekâlet caizdir:
  • Fetâvâ-yi Hindiyye: “Bir kimse vekil tayin ederek kurban kestirebilir.” (Fetâvâ-yi Hindiyye, 5/293)
• Vekil, vekâleti aşamaz.
• Hissedarların her biri niyet sahibi olmalıdır.
• Kesim mutlaka bayram günlerinde yapılmalıdır:
  • el-Mebsût: “Bayram namazından sonra üç gün içerisinde kesilmelidir.” (el-Mebsût, 12/11)
• Hissedarlar belirlenmeden kesim yapılamaz:
  • el-Hidâye: “Hissedarlar belirlenmeden kurban kesilirse, caiz olmaz.” (el-Hidâye, 4/76)

5. Kurbanla İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar

• Kesimsiz bağış kurban yerine geçmez.
  • Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: “Kurban mutlaka kesilerek ifa edilir.” (Bedâiʿ, 5/67)
• Bir hissenin birden çok kişiye bölünmesi caiz değildir.
  • el-Hidâye: “Her hissenin sahibi tam olmalıdır.” (el-Hidâye, 4/75)
• Kurban etinin yedi fakire dağıtılması zorunlu değildir.
  • Fetâvâ-yi Hindiyye: “Kurban sahibi isterse hepsini evinde tutabilir.” (Fetâvâ-yi Hindiyye, 5/297)
• Evli olmayanlar da kurban kesebilir:
  • el-Mebsût: “Kurban kesmek sadece evlilere mahsus değildir.” (el-Mebsût, 12/10)
• Kadınlar da kurban kesebilir:
  • Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: “Kadınların da kurban kesmesi caizdir.” (Bedâiʿ, 5/71)
• Seferîlerin kurban kesmesi geçerlidir:
  • Fetâvâ-yi Hindiyye: “Seferî olan kişi isterse kurban keser, isterse kesmez. Keserse sahih olur.” (Fetâvâ-yi Hindiyye, 5/298)

Genel Not:

Hanefî mezhebinde mali imkânı yerinde olan mukim Müslümanlar için kurban kesmek vacip bir sorumluluk kabul edilir (el-Hidâye, 4/71).